Kış ve Yapay Işığın Göz Sağlığı Üzerindeki Etkileri: Miyopi ve Uyku Hijyeni

Kış mevsimiyle birlikte günler daha kısa, geceler daha uzun oluyor ve bu durum gün ışığından yararlanma süremizi azaltıp yapay aydınlatmaya bağımlılığımızı artırıyor. Bu değişim, sirkadiyen ritmimizi etkileyerek uyku-uyanıklık dengemizde kırılmalara yol açıyor; sonuçta gözlerimiz bu değişimden oldukça fazla etkilenebiliyor.

Acıbadem Ankara Hastanesi Göz Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Profesör Doktor Emrah Altıparmak, uyku alışkanlıklarındaki bozulmanın çocuklarda miyopi gelişimiyle ilişkisinin uzun süredir bilim dünyasında tartışma konusu olduğunu belirtiyor. Yapılan bazı çalışmalar, az uyumanın miyopi riskini artırabildiğini gösterse de bu bulgular her çalışmada aynı sonucu vermemiştir. Özellikle uyku süresi kadar uyku kalitesi ile miyopi arasındaki bağlantının da incelenmesi gerektiği vurgulanıyor. Gece geç saatlerde yatmanın, hem miyopinin daha sık görülebilmesine hem de ilerlemesinin hızlanmasına yol açtığına dair bulgular bulunmaktadır. Az uyuyan veya düzensiz uyku saatleri olan çocuklarda bu etkilerin daha belirgin olduğu gözlemlenmiştir; bu durum özellikle gece kuşu olarak tanımlanan kişilerde daha belirginleşir.

Uyku dengesi, retinal ağ tabakasında bulunan ve vücudun gece-gündüz dengesini sağlayan özel hücrelerle ilişkilidir. Bu hücreler, ipRGC olarak adlandırılır ve görme işlevinden çok beynin uyku/uyanıklık ritmini düzenlemeye odaklanır. Işığa özellikle mavi dalga boyuna duyarlı olan bu hücreler, beyindeki hipotalamusla bağlantılıdır ve ışığı algıladıklarında melatonin hormonunun salınımını baskılarlar. Melatonin ise genellikle gece uyku sırasında salgılanan ve vücuttaki pek çok sistemi etkileyen bir hormondur; bazı yönden de “mutluluk hormonu” olarak da anılabilir.

Gün içerisinde yeterli aydınlık almak ve uyku hijyenini korumak hayati öneme sahiptir. Örneğin geç saatlerde yatmak veya yatmadan önce cep telefonu, bilgisayar gibi parlak ekranlara uzun süre maruz kalmak melatonin üretimini olumsuz etkiler ve uyku problemlerine yol açabilir. Bu nedenle çocuklarda uyku sorunları sadece uyku kalitesini bozmakla kalmaz; göz sağlığı üzerinde de etkili olabilir ve miyopi riskinin artmasına ya da mevcut miyopinin ilerlemesine katkıda bulunabilir. Özellikle kış aylarında çocukların uyku saatlerine dikkat etmek ve yatmadan en az iki saat önce dijital cihaz kullanımlarını sonlandırmak, uyku hijyeninin korunmasına yardımcı olur.

Günler kısalsa bile günde iki saat açık havada aydınlık altında zaman geçirmek, miyopatiden uzak kalmada etkili bir koruyucudur. Mavi ışığı azaltmaya yönelik adımlar da uyku hijyenini destekleyebilir ve dolaylı olarak göz sağlığını koruyabilir.